DeMorgen - 'Feministen, we hebben een nieuwe term nodig.'

De opmerkelijkste nieuwkomers in de politiek dit jaar waren waarschijnlijk wel psychologe-seksuologe Goedele Liekens en sociaal onderneemster Sihame El Kaouakibi. Maar noem de nieuwe uithangborden van de Open Vld vooral geen feministen. ‘Die term polariseert. Wij zijn voorvechters van gelijke kansen; voor vrouwen én mannen.'

De karakterloze vergaderzaal in het Vlaams parlement staat Goedele Liekens (56) – klinisch psychologe, tv-presentatrice en sinds 2019 dus liberaal politica – niet aan. Ze troont ons mee naar de overkant van de straat, naar het federaal parlement, voor wat meer grandeur. “Ik zal eens laten zien waar de volwassenen vergaderen”, zegt ze al grappend tegen partijgenote Sihame El Kaouakibi (33).

Liekens is federaal parlementslid voor Open Vld, en zetelt in de commissie buitenlandse betrekkingen. El Kaouakibi zetelt als Vlaams Parlementslid in de commissie onderwijs. Gelijke kansen is hun gedeelde stokpaardje: de eerste wil ze nationaal én internationaal voor vrouwen en meisjes verzekeren, de tweede wil discriminatie in het onderwijs en op de arbeidsmarkt wegwerken.

We installeren ons in een leeszaal die niet zou misstaan in het paleis van Laken: eindeloos plafond, weelderige lusters, hoogpolig groen tapijt. Maar aan de muren enkel portretten van blanke mannen; op een portret van koningin Fabiola en enkele niet nader geïdentificeerde prinsessen na. “Maar wat hebben die voor onze samenleving betekend, behalve een, veelal gedwongen, huwelijk met een koning of prins?”, zegt Liekens.

Ook El Kaouakibi vindt de portretten “niet meer van deze tijd”, maar dat weerhoudt beiden er niet van om vrolijk de ernstige poses van het grijze patriarchaat achter hen na te bootsen voor de lens van de fotograaf. “ Shake it up ”, fluistert El Kaouakibi, haar campagneslogan herhalend. “Ik zeg niet dat die mannen hier weg moeten, wel dat er een paar nieuwe portretjes bij mogen.”

“Welke plek kies je, Sihame?”, vraagt Liekens, terwijl ze een hand met roodgelakte nagels door de royale ruimte laat dansen. “Links, hé”, antwoordt haar jongere partijlid grijnzend.

Als sociaal onderneemster schudde El Kaouakibi al een en ander los voor Antwerpens diverse jeugd. Zo richtte ze, onder andere, de naschoolse Let's Go Urban Academy en het jobplatform voor jongeren Wanna Work op. Dat ze vroeg of laat in de politiek zou stappen, was op zich geen verrassing, wel dat ze voor de liberalen koos. Zelf ziet ze dat anders. El Kaouakibi: “Mensen die vonden dat ik ‘toch te sociaal' voor Open Vld was, hebben een verkeerd beeld van de partij. Wat is socialer dan zo in mensen investeren dat ze jou niet meer nodig hebben? Empowerment, niet pamperen; daar heb ik altijd al voor gestaan.”

“Ik kom uit een enorm maatschappelijk gedreven gezin, heb zelfs vijftien jaar bij de socialistische turnkring Volharding Boom gezeten. Maar ik heb vaak genoeg gezien hoe de lat voor mensen rond mij te laag gelegd werd. In de eerste plaats koos ik voor de mensen binnen de Open Vld. Vooral Bart Somers, en het verhaal van verbinding dat hij in Mechelen heeft gecreëerd, heeft mij over de streep getrokken. Toen die hele heisa over het VN-migratiepact begon, heb ik hem een sms'je gestuurd: oké, ik doe het.”

Liekens: “Het onder druk staan van die internationale samenwerkingen heeft mij ook een duwtje richting politiek gegeven. Al meer dan twintig jaar ben ik goodwill ambassador voor de VN, dus ik weet maar al te goed dat we de problemen die op ons afkomen echt niet alleen kunnen oplossen. Ik kreeg eerder al verschillende voorstellen, maar ik vreesde dat de politiek me ongelukkig zou maken. Het tegendeel blijkt waar. Het is een grote intellectuele uitdaging, maar de wetsvoorstellen waaraan ik al meewerkte, geven me het gevoel toch een paar steentjes in de rivier te kunnen verleggen.”

Met uw eerste tussenkomst in het Vlaams Parlement, Sihame El Kaouakibi, maakte u meteen duidelijk dat u het niet eens was met de levensbeschouwelijke neutraliteit voor leerkrachten zoals die in het net onderhandelde regeerakkoord stond. Daarna viel een oorverdovende stilte. Hoe blikt u daar nu op terug?

El Kaouakibi: “Ik wist als nieuwkomer niet dat er niet meer gediscussieerd zou worden. Mij leek het maar normaal dat je zou uiten waar je voor of tegen was; ook als lid van de meerderheid. Maar ik zou het zo opnieuw doen. Ik verwacht geen applaus. Toegegeven, de startnota stemde op meerdere vlakken niet overeen met mijn visie op de maatschappij. Maar het regeerakkoord is wel iets geworden waar ik voor het grootste deel achter kan staan.

“De identitaire saus die er door een van onze coalitiepartners over is gegoten, is niet mijn ding. Maar in plaats van heel dat akkoord af te schieten, kijk ik liever naar wat ik mee heb kunnen onderhandelen. Wij hebben nu bijvoorbeeld met Bart Somers een minister van Samenleven en Gelijke Kansen; dát vind ik belangrijk. Hij heeft, door op straat aan de slag te gaan, meer dan wie ook het polariserend gif uit de samenleving gehaald. Dat was ook mijn drive toen ik tien jaar geleden met Let's Go Urban begon.”

Om de hoge lonen van politici bespreekbaar te maken, doneerde Sihame El Kaouakibi haar eerste twee maandlonen, die ze onverdiend noemde, aan burgerinitiatief G1000. Ze riep daarbij zoveel mogelijk collega's op hetzelfde te doen. Volgde u haar voorbeeld, Goedele Liekens?

Liekens: “Neen. In het federaal parlement waren wij die eerste twee maanden wél al aan het werk. Ik ben het ermee eens dat we met veel te veel zijn, maar verder begrijp ik die heisa over ons inkomen niet zo goed. Wij worden goed betaald, maar in onze maatschappij zijn wij niet de grootverdieners. Ik doe daar niet flauw over; elke maand krijg ik 5.600 euro op mijn rekening gestort. Dat is niet meer dan wat veel hoge ambtenaren en VRT bonzen verdienen.

“Om mijn politiek mandaat op te nemen heb ik een tv-carrière in Frankrijk laten schieten. Het contract voor de Franse versie van Sex in class lag al klaar. Het lijkt me duidelijk dat ik niet voor het geld in de politiek ben gegaan.”

El Kaouakibi: “Uiteindelijk gaat dat hele debat ook niet om euro's, maar om zelfreflectie. Waarom vinden veel burgers ons loon te hoog? Dat heeft te maken met hoe ze ons waarnemen, en met hoe de politiek vandaag werkt. Die stilstand, één jaar zonder regering; daar hebben ze genoeg van. En terecht.”

Behalve te veel geld incasseren zouden politici ook te vaak aan postjespakkerij doen. Jullie voorzitter Gwendolyn Rutten kreeg recentelijk nog naar haar hoofd geslingerd dat ze bereid zou zijn in een paars-groene regering te stappen in ruil voor een postje als premier. Was dat verwijt van Bart De Wever een staaltje politiek seksisme?

Liekens: “Gwendolyn heeft daar tegen mij nooit iets over gezegd, dus ik wil daar verder niet op reageren. Pas sinds de formatie begrijp ik hoe dat politieke steekspelletje van elkaar strategisch in een slecht daglicht plaatsen écht werkt, en ik voel er weinig voor om daaraan mee te doen. Van mij mag iedereen premier worden, zolang ik het zelf maar niet hoef te doen.”

Maar hoezeer word je als vrouw in de politiek anders behandeld?

Liekens: “Ik heb daar nog geen last van gehad. Die partij-overschrijdende jovialiteit onder politici heeft mij heel aangenaam verrast. Het zijn vooral de onlinetrollen die vrouwen veel meer op hun leeftijd en uiterlijk becommentariëren dan mannen.”

El Kaouakibi: “Ik voel wel dat ik the odd one out in het Vlaams parlement ben. Dat merk ik aan de manier waarop ze naar mij kijken, me vaak niet groeten, of ongemakkelijk reageren als ik hen wel groet. Andere partijen weten nog niet zo goed hoe ze met mij moeten omgaan. Dat ligt ook aan mijn parcours; ik breng praktijkervaring naar het parlement die zowel voor links als rechts niet altijd even leuk is. Bepaalde parlementsleden zijn aan het wachten tot wanneer ik struikel, daar ben ik heel alert voor.”

Welke politica beschouwen jullie als voorbeeld?

Liekens: “Ik ben wel fan van de premier van Nieuw-Zeeland (Jacinda Ardern, red.) , een echte powervrouw. Eigenlijk vind ik haar een soort van Barack Obama; evenveel empathie, maar tegelijk weet ze ook wanneer ze op tafel moet kloppen. Er wordt vaak beweerd dat we meer vrouwen in de politiek moeten hebben, maar dat denk ik niet. Ik geloof dat we in de eerste plaats meer politici nodig hebben met eigenschappen die vrouwen worden toebedeeld, zoals samenwerken en compromissen zoeken.”

El Kaouakibi: “Het Amerikaanse congreslid Alexandria Ocasio Cortez heeft dezelfde achtergrond als ik. Niet alleen groeiden we allebei in een kansarme omgeving op, zij was ook aan de slag als education community worker . We hebben dezelfde drijfveren. Maar daar houdt de vergelijking wel op. Ik ben minder activistisch dan zij. Daarbij bevond zij zich al langer in de kringen van Bernie Sanders, en de Amerikaanse politiek zit sowieso anders in elkaar.

“Los daarvan kan ik mij wel voorstellen dat ik mij in de Amerikaanse politiek mee op mijn gemak zou voelen dan hier. Ik vind dat tweepartijenstelsel duidelijker. Daar heb je binnen één partij verschillende tinten, en dat is oké.”

Liekens: “Maar dat is toch ook zo bij ons? Binnen onze partij bestaan ook verschillende tinten, maar heerst desondanks een groot samenhorigheidsgevoel.”

Is dat zo? De laatste tijd werd nochtans volop bericht over de twee kampen die binnen de Open Vld ontstaan zijn: een dat voor een paars-groene coalitie is, en een voor de paars-gele. Bart Tommelein stelde zich kandidaat om de rust te doen terugkeren.

Liekens: “De media stellen het zo voor alsof een splitsing dreigt, maar dat is helemaal niet zo. Er zijn een paar tintenverschillen die voor leuke inhoudelijke debatten zorgen, maar verder? We hebben meer raakpunten dan verschillen.”

Toont de laatste peiling, waarbij de Open Vld onder de 10 procent zakte, niet aan dat er toch iets schort?

El Kaouakibi: Die peiling is afgenomen in de week dat Open Vld volop werd aangevallen in de media, natuurlijk beïnvloedt dat de mensen. Natuurlijk schaadt ons dat, maar dat heeft alles met framing te maken, niet met onze inhoudelijke standpunten.”

Liekens: “Wat betekent zo'n peiling in volle formatie? Toch helemaal niets. Bemoeilijkt zo'n peiling niet enkel het aanpakken van de échte problemen? Hou je bezig met het zoeken naar oplossingen, maar speel toch geen spelletjes. Voor dat soort geprul ben ik niet in de politiek gegaan. Ik verwacht dat journalisten hiervoor hun verantwoordelijkheid nemen. Jij ook.”

Laten we het dan eens over die echte problemen hebben. Goedele Liekens, u bent, onder andere, in de politiek gestapt om seksueel geweld te bestrijden. Het voorbije jaar werden in België 21 vrouwen vermoord, louter omdat ze vrouwen zijn. Hoe kunnen zulke feminicides voorkomen worden?

Liekens: “Aan feminicide gaat vaak een heel traject vooraf. Die daders hebben een soort ‘loopbaan' van steeds ergere seksuele misdrijven. Om dit probleem bij de wortel aan te pakken moet je niet enkel de zogenaamd ‘kleinere' vergrijpen strenger bestraffen, maar de daders ook verplicht begeleiden en opvolgen. België loopt daarin achterop. Daarom heb ik voorgesteld een interparlementaire werkgroep op te richten, want momenteel zit alles wat preventie aangaat bij het Vlaams parlement, en justitie bij het federale.

“Bij het grondig en dus preventief aanpakken van seksueel geweld komt ook emancipatie en feminisme kijken, hoewel ik dat laatste woord eigenlijk niet graag gebruik. Ik heb het moeilijk met dat voorzetsel, ‘femi'. Alsof je enkel voor de rechten van de vrouwen strijdt. Ik strijd voor gelijke rechten, van man én vrouw. Want mannen zijn net zo goed slachtoffer van een gebrek aan emancipatie.”

 

Feminisme strijdt toch voor gelijke kansen?

Liekens: “Ja, maar het woord is bezoedeld geraakt, polariseert te veel. Ik ben voorstander van een nieuw woord dat beter de lading dekt.”

El Kaouakibi: “Ik noem mezelf ook geen feministe, maar ik ben er natuurlijk niet vies van. Wel sta ik erg achter de betekenis die de nieuwe generatie aan het begrip geeft, denk bijvoorbeeld aan illustratrice Chrostin.”

Goedele Liekens, u bleef het voorbije jaar ook de napraatshow van Temptation Island, Goedele on Top , presenteren. Waarom deed u dat?

Liekens: Omdat het een talkshow is over een van meest essentiële en, voor mij, boeiendste onderwerpen: de liefde in al haar facetten. In die show wordt ten minste duiding gegeven aan het programma, door over belangrijke thema's zoals het verschil tussen liefde en verliefdheid, trouw en ontrouw wat meer in de diepte te praten. Over voetbalmatches wordt uren doorgeboomd, waarom zou dat over een datingprogramma niet mogen?”

Onlangs besloot de Nederlandse zender RTL Temptation Island voorlopig niet meer uit te zenden, na grensoverschrijdend gedrag in een andere datingshow. Daardoor kwamen ook in België verhalen van deelnemers naar boven: ze zouden gedwongen worden veel alcohol te drinken, en weggestuurd worden wanneer ze geen bedrog veroorzaken. Echt empowering kun je dat toch niet noemen?

Liekens: “Of die beweringen waar zijn, weet ik niet. Dat moet je aan de tv-makers vragen, want ik ben er op het eiland niet bij. Tegen mij hebben de deelnemers daar alleszins nooit iets over gezegd. Los daarvan durf ik tegen te spreken dat reality tv niet empowering kan zijn. Kijk naar hoe het programma deelneemster Deborah veranderd heeft. Als een ellendig, afhankelijk musje kwam ze op dat eiland aan, maar als een sterke vrouw is ze naar huis gegaan. Ze heeft weliswaar afgezien, maar ze is erg goed begeleid door de psychologen ter plaatse, zo vertelde ze me.

“Is de kans op grensoverschrijdend gedrag in realityprogramma's als Temptation of Blind Getrouwd groter dan in andere? Ja, daar moeten we eerlijk over zijn. Maar moeten we ze daarom afschaffen? Het is een schande dat de makers van De Villa (het desbetreffende datingprogramma, red.) niet ingegrepen hebben, een gemiste kans voor duiding ook. Maar vergis je niet, seksueel misbruik gebeurt het meest binnen de familie. Daarom stoppen we toch ook niet met familiefeestjes? Het deksel erop en zwijgen wanneer het te gevoelig wordt, dat is zo'n Belgische reactie.”

Wat willen jullie in 2020 bereiken?

Liekens: “Die interparlementaire werkgroep rond seksueel geweld, om naar duurzame oplossingen te zoeken. Dat is mijn hoofdprioriteit.”

El Kaouakibi: “In mei 2020 wil ik de balans opmaken: did I shake things up ? Wat heb ik concreet kunnen verwezenlijken om meer gelijkheid voor iedereen te creëren. Want door de waan van de dag heb ik naar mijn mening nog niet voldoende in de diepte kunnen werken.

“Als ondernemer ben ik het gewend sneller impact te hebben, politiek gaat langzamer. Daarom wil ik het komende jaar ook de werking van het parlement tot een agendapunt maken. De manier waarop wij politiek bedrijven kan beter; meer burgerdemocratie bijvoorbeeld. Daarnaast opent het Urban center in 2020 zijn deuren; 1.500 vierkante meter op het Kiel voor de jongeren. Het wordt een mooi moment om de fakkel door te geven.”

Bron : Antonissen, J. (2019, 28 december). 'Feministen? We hebben een nieuwe term nodig'. De Morgen, pp. 12–13.

Terug

Contact

Sihame El Kaouakibi

JJ House
Reynderstraat 6
2000 Antwerpen

 

Perscontact
Maarten Wegge
+32 494 29 71 43

info@sihame.be